POORTUGAAL – Ook in Poortugaal is de landelijke druk op het tbs-systeem merkbaar. FPC De Kijvelanden, onderdeel van ggz-organisatie Fivoor, heeft de capaciteit uitgebreid. Per 1 maart 2026 zijn daar 27 extra tbs-behandelplekken in gebruik genomen. De uitbreiding is gerealiseerd met nieuwbouw op het terrein van de kliniek. Met die extra plekken levert De Kijvelanden een bijdrage aan het terugdringen van de landelijke wachtlijsten. Toch is de uitbreiding volgens de sector onvoldoende om de groeiende vraag volledig op te vangen. Ook andere klinieken, waaronder de Oostvaarderskliniek en Veldzicht, breiden uit of krijgen extra plekken.
Het Nederlandse tbs-systeem loopt steeds verder vast. Dat schrijft de NOS vandaag op haar website. De wachtlijst voor een plek in een tbs-kliniek is de afgelopen jaren sterk opgelopen en ook de doorstroom naar vervolgzorg stokt. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van TBS Nederland, het samenwerkingsverband van de elf forensisch-psychiatrische centra en klinieken in Nederland. Volgens TBS Nederland werden vorig jaar 118 nieuwe patiënten opgenomen in een tbs-kliniek. Dat is 28 procent minder dan in 2024. Tegelijkertijd neemt het aantal mensen dat een tbs-maatregel krijgt opgelegd toe. Daardoor groeit de druk op de beschikbare behandelplekken.
De wachtlijst voor een tbs-plek is inmiddels opgelopen tot 261 personen. In 2020 waren dat er nog 45. Deze zogenoemde tbs-passanten wachten in de gevangenis op plaatsing in een kliniek, terwijl hun behandeling nog niet kan beginnen. Als iemand langer dan vier maanden moet wachten, heeft diegene recht op een schadevergoeding. Dat kost de Staat jaarlijks aanzienlijke bedragen.
Niet alleen de instroom vormt een probleem. Ook de doorstroom en uitstroom uit de tbs-klinieken verlopen moeizaam. De gemiddelde behandelduur is opgelopen tot ongeveer tien jaar. Dat is bijna anderhalf jaar langer dan in 2024. Volgens TBS Nederland heeft dat meerdere oorzaken. Behandeling kost vaak meer tijd dan verwacht, maar ook de stap naar een minder beveiligde omgeving of begeleid wonen is lastig. Er zijn te weinig geschikte vervolgplekken voor tbs’ers die klaar zijn voor een volgende fase. Daardoor blijven patiënten langer in een hoogbeveiligde kliniek, terwijl nieuwe patiënten in de gevangenis moeten wachten.
Tbs staat voor terbeschikkingstelling. Het is geen straf, maar een maatregel die door de rechter kan worden opgelegd aan iemand die een ernstig strafbaar feit heeft gepleegd en daarbij geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar was door psychiatrische problemen. Ook moet er risico zijn op herhaling. Bij tbs met dwangverpleging wordt iemand verplicht opgenomen in een kliniek. Het doel is behandeling en beveiliging, zodat iemand uiteindelijk alleen kan terugkeren in de samenleving als dat verantwoord wordt geacht.
Onderdeel van de behandeling is verlof. Daarmee wordt stap voor stap gewerkt aan een veilige terugkeer in de samenleving. Volgens TBS Nederland waren er vorig jaar 85.661 verlofbewegingen. In twaalf gevallen kwam een tbs’er niet op tijd terug op de afgesproken plek. Ontsnappingen uit klinieken kwamen vorig jaar niet voor. TBS Nederland benadrukt dat incidenten tijdens verlof zeldzaam zijn. Tegelijk blijft maatschappelijke onrust rond tbs groot, zeker wanneer nieuwe voorzieningen of beschermde woonvormen worden gepland.
Een belangrijk knelpunt is het gebrek aan vervolgplekken buiten de hoog beveiligde klinieken. Niet iedere tbs’er kan na behandeling zelfstandig wonen. Vaak is begeleid wonen, langdurige zorg of een lager beveiligde voorziening nodig. Volgens TBS Nederland zijn gemeenten terughoudend bij het toelaten van dit soort voorzieningen. Daardoor blijft de uitstroom beperkt en blijft de druk op klinieken zoals De Kijvelanden hoog.
