In Rotterdam is een nieuw boek verschenen over bijzondere oude panden in de stad. In Vergeten Zaken Rotterdams erfgoed herontdekt vertellen speurneuzen van Stichting Vergeten Zaken de verhalen achter gevels waar ooit winkels of bedrijven zaten. Uitgever Chris Buitendijk van Studio Rashkov en speurneus Carina Proveniers vertelden in ‘Steevast op Zondag’ hoe het boek ontstond en wat een vergeten zaak precies is.
Van idee naar boek
De eerste stap naar het boek werd gezet na een eerdere boekpresentatie van de uitgeverij. Na afloop stapte initiatiefnemer Cora de Roon op Buitendijk af met de vraag of zijn uitgeverij interesse had in een boek over vergeten zaken in Rotterdam. De stichting had al veel locaties verzameld, met foto’s en achtergrondgegevens. De volgende uitdaging was om er samen een goed leesbaar boek van te maken.
Volgens Buitendijk lag er een flinke klus voor de uitgeverij. Het ging niet om één verhaal maar om een hele reeks panden, met elk een eigen geschiedenis. Daarom werden meerdere schrijvers betrokken. De stichting zocht mensen die goed kunnen schrijven en die tegelijk gevoel hebben voor een gebouw. Soms waren dat schrijvers die zelf in de buurt wonen of er gewerkt hebben.
Zo ontstond een boek vol korte verhalen over panden die veel mensen kennen van buiten. De oude functie is vaak verdwenen, toch zie je de naam of een oud logo nog op de gevel. Die resten maken nieuwsgierig. Het boek geeft bij die beelden nu ook de verhalen.
Verhalen achter gevels
Een voorbeeld is Pakhuis Santos op Katendrecht. Het gebouw is nu een museum. Ooit was het een pakhuis voor koffie uit Brazilië. Op de gevel staat nog altijd de naam Santos, wat meteen vragen oproept bij wie er langsloopt. In het boek is te lezen hoe er in de stad discussies waren over de functie van het pakhuis en hoe het gebruik in de loop van de tijd veranderde.
Buitendijk schreef zelf ook een bijdrage. Zijn hoofdstuk gaat over het Heilige Geesthuis in het Oude Noorden, aan de Gerard Scholtenstraat. Het gebouw kent hij goed omdat er een klant van hem zat. Het pand heeft een lange geschiedenis als liefdadigheidsinstelling voor oude mannen. In het huidige gebouw zijn nog elementen te zien die afkomstig zijn uit een ouder mannengesticht, zoals een bijzondere wc met een Delftsblauwe pot.
Later trok vrouwenorganisatie Dona Daria in het pand. Die stap zorgde voor een opvallend contrast. Een huis dat ooit bedoeld was voor het verzorgen van oudere mannen werd een thuisbasis voor vrouwengroepen en emancipatie. Volgens Buitendijk laat juist dat zien hoe gebouwen meerdere levens kunnen hebben.
De term vergeten zaken heeft in het boek een dubbele betekenis. Het gaat om zaken in de zin van winkels of bedrijven die uit het straatbeeld verdwenen zijn. Tegelijk gaat het om dingen die we bijna zijn vergeten in ons hoofd. Door onderzoek in archieven en gesprekken met betrokkenen komen die verhalen terug.
Een luchtig voorbeeld is de gevelreclame van de vroegere kruidenier De Gruyter. De winkel liet zijn naam groot op de gevel zetten, soms zelfs in goudkleur. Later werd er bezuinigd op het aantal letters. Zo vertellen zelfs kleine details op een gevel iets over de tijdgeest en over hoe bedrijven zichzelf wilden laten zien.
Volgens de makers is het doel van het boek dat bewoners hun stad met nieuwe ogen gaan bekijken. Wie straks door de stad loopt, herkent misschien een naam op een pand of een oud logo. Met het boek in de hand verandert zo’n wandeling in een speurtocht langs het verleden.
Stichting Vergeten Zaken werd in 2024 opgericht en heeft als doel Rotterdammers met nieuwe ogen naar hun stad te laten kijken, door verborgen erfgoed op te sporen en te delen met een breed publiek. (vergetenzaken.nl). De stichting geeft ook lezingen en presentaties naar aanleiding van het boek, onder meer in boekhandels en culturele instellingen in Rotterdam. (Uitagenda Rotterdam)
Beluister hier het gesprek dat Hetty Landman en Piet Vermeulen hadden met Chris Buitendijk en Carina Proveniers.
