Vorige week heeft de Barendrechtse veteraan Luisa Bonanno een bijzondere ‘coin’ van het Nederlands Veteraneninstituut in ontvangst mogen nemen; die voor ‘Veteraan in de samenleving.’ Deze coin wordt toegekend aan personen of organisaties die zich inzetten voor de verbinding tussen veteranen, hun thuisfront en de maatschappij. Luisa maakt hier nu dus ook onderdeel van uit en dat is niet voor niets.
In 1989 begon Luisa op 18-jarige leeftijd aan haar opleiding aan de School voor Gezondheidszorg in Rotterdam-Zuid. “Dat was toen nog in het oude Clara-ziekenhuis en daar heb ik dus ook in 1992 mijn opleiding afgerond en mijn diploma gehaald. Uiteindelijk ben ik in 2000 militair geworden.”
Iedere dag een ander verhaal
Elke dag op dezelfde uren hetzelfde werk doen, zat er voor Luisa niet in. “Je hebt 24 uur per dag dienst, zeven dagen in de week. Elk moment kan je dus opgeroepen worden om naar het ziekenhuis te komen en dat je aan het werk moet. Op uitzending wacht je eigenlijk tot het moment dat er slachtoffers vallen.” Tussendoor had ze hier en daar tijd om te sporten, te eten en om wat bij te slapen, maar wanneer dat echt een momentje van ontspanning was, dat wist ze van tevoren nooit.
Het was best wel stressvol als je het haar vraagt. “Je hebt soms dagen dat er niks gebeurt en je hebt dagen waarop je constant bezig bent. In Uruzgan waren wij het enige team, dus ik was de enige anesthesiemedewerker. Dus of je nou ziek was of niet, je moest gewoon aan het werk.”
Afghanistan
Hetgeen wat Luisa het meest is bijgebleven is het overlijden van twee Nederlandse mariniers in 2010. Dit gebeurde bij een bermbomaanslag in Afghanistan. “Één zwaargewonde heeft gelukkig wel overleefd, maar dat incident van 17 april 2010 waarin Jeroen Houweling en Marc Harders om het leven zijn gekomen en waarbij ik Jeroen ook nog op de spoedeisende hulp heb gehad, dat heeft veel indruk achter gelaten. Ik zie dat moment dat hij binnengebracht wordt tot op heden bijna dagelijks terug.”
Begin dit jaar is Luisa’s boek Verborgen achter maskers verschenen. In dit boek vertelt ze onder andere over het oplopen van PTSS tijdens haar missies in het buitenland. Het schrijven van dit boek heeft haar geholpen bij het verwerkingsproces, vertelt ze. “Als ik het zo bekijk, heb ik best wel veel meegemaakt in mijn leven. Ik heb ook tien uitzendingen gedraaid die best pittig waren. Dan begin ik nu een beetje te begrijpen waarom ik die klachten heb gehad.”
Luisa’s boek draagt er ook toe bij dat het gesprek geopend wordt. “Veel mensen van mijn generatie die ook binnen Defensie zitten en uitzendingen hebben gedraaid, hebben soortgelijke klachten en net zoals ik durfden ze er niet voor uit te komen. Maar dan lezen ze het boek en dan zien ze veel herkenbare dingen. Daar ontstaat dan een heel mooi gesprek uit. Het zorgt er ook voor dat die mensen die twijfelen of ze hulp moeten gaan zoeken, die hulp daadwerkelijk zoeken.”
Mentale gezondheid binnen Defensie
Volgens Luisa wordt er binnen Defensie steeds meer gesproken over elkaars mentale gezondheid, daar is ze erg blij mee. “Ik kom uit een gezin waar sowieso niet gesproken werd over emoties en over problemen, want dat hield je voor je. Dan ga je vervolgens in de jaren negentig werken in een operatiekamer waar je eigenlijk ook niet over je gevoelens praat. Er is ook geen ruimte voor. Er was geen tijd om eventjes uit de situatie te gaan, om even een koffietje te drinken of er met elkaar over te spreken. Nee, want je moest weer door naar de volgende. En toen was ik nog maar net negentien, twintig.”
Dat is inmiddels veranderd en er worden steeds meer initiatieven in de wereld geroepen die militairen bij mentale klachten kunnen ondersteunen. Een voorbeeld is het KNAK, dat medewerkers van zowel Defensie als de politie helpt. Luisa maakt hier zelf ook onderdeel van uit. “Ik geef zelf voorlichtingen op de Koninklijke Militaire Academie aan medische specialisten die nieuw binnenkomen om over gevoelens te praten. Dus dan vertel ik mijn verhaal en zie je daar ook weer dat stukje herkenbaarheid in. Ik geef ze dan tools mee van hoe je het niet moet doen en wat je juist wél moet doen.”
Veteranencomité Barendrecht
Sinds 2022 is Luisa de voorzitter van het Veteranencomité in Barendrecht. “Ik ben er eigenlijk ingerold, dat was tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van dat jaar. Ik reageerde toen door mijn onderliggende PTSS best heftig op het feit dat alle troepen in 2021 uit Afghanistan waren teruggetrokken. Het voelde voor mij alsof we de Afghanen aan hun lot hadden overgelaten en er daar 25 militairen voor niks zijn overleden. Rond die tijd kwamen er mensen langs de deur om te vragen om op hen te stemmen. Toen zei ik ‘wat doen jullie eigenlijk voor veteranen’? Daar hadden ze geen goed antwoord op, maar ze hebben mij wel in contact gebracht met het toenmalige bestuur van het Veteranencomité. Voordat ik het wist was ik in datzelfde jaar de nieuwe voorzitter.”
Als voorzitter ben je aanwezig bij herdenkingsplechtigheden zoals die op 4 mei. Op die dag denkt Luisa aan de negen militairen die tijdens haar verschillende missies zijn omgekomen. Dat geldt ook voor het defilé dat eens in het jaar wordt georganiseerd. Verder staat ze ook stil bij de oorlogen in Oekraïne en Gaza.
Luisa’s doel als voorzitter is om de verbinding te leggen tussen de veteranen en de gemeente. Ook wil ze de oude en jonge veteranen bij elkaar brengen, zodat ze elkaars verhaal leren kennen. Verder organiseert het comité inloopavonden voor veteranen, het thuisfront en buddies.
Speciale coin
Vorige week heeft Luisa voor al haar inzet van de afgelopen jaren een zeldzame ‘coin’ in ontvangst mogen nemen van het Nederlands Veteraneninstituut. Dit is de coin voor ‘Veteraan in de samenleving’. Deze uitreiking kwam voor haar op een volledig onverwacht moment. “Mijn man zit ook in het veteranencomité en hij had zonder overleg een extra spreker (een majoor van het Veteraneninstituut) geregeld op die avond. Ik was dus best een beetje boos op mijn man. Maar die majoor kwam dus netjes in pak en met medailles opgespeld, terwijl we normaal gesproken in normaal tenue komen. Ik dacht dat hij van een bijzondere gelegenheid kwam en bestede er dus verder geen aandacht meer aan. Toen kwam hij het podium op en vertelde hij dat hij iemand in het zonnetje ging zetten. Dat was ik dus!”, vertelt ze lachend.
De majoor bedankte Luisa voor wat zij doet voor veteranen in het algemeen en dat ze ondanks alle PTSS-klachten nog gewoon haar ding doet en aandacht vraagt voor mentale gezondheid. “Het is een coin die alleen mensen krijgen die iets meer doen dan wat ze horen te doen. Dat maakt het extra bijzonder. Ik heb heel vaak het gevoel gehad dat ik niet gezien werd en dit is gewoon echt een stukje erkenning van mijn persoon.”
Luisa is tot op heden nog steeds militair-anesthesiemedewerker en heeft de rang van eerste luitenant behaald. Toch heeft ze nog een doel; mentale gezondheid op de kaart brengen binnen de militaire gemeenschap. “Ik zou echt de bühne op willen gaan, mede met mijn verhaal zodat mentale klachten ook een gezicht krijgen. Mensen zien dan in dat je je er niet voor hoeft te schamen. Het is juist krachtig om erover te praten.”
